Hiểu chính mình nhiều hơn: góc nhìn một bác sĩ tâm thần về sức khỏe tinh thần người trẻ

⚠️ Nếu bạn đang có ý nghĩ tự gây hại cho bản thân: hãy gọi ngay 1900 6233 (24/7) hoặc cấp cứu 115, hoặc đường dây Ngày Mai 096 306 1414. Bạn không phải đối mặt một mình. (các số đang xác minh)

Bài viết tổng hợp quan điểm của ThS, BS Nguyễn Trung Nghĩa (chuyên khoa Tâm thần) chia sẻ trên báo Tuổi Trẻ, được biên tập cho phù hợp với bạn đọc MindVN. Đây là góc nhìn chuyên môn của bác sĩ, không thay thế cho thăm khám y khoa cá nhân.

1. Bạn không phải là người duy nhất

Theo BS Nguyễn Trung Nghĩa, người trẻ từ 20 tuổi trở lên chiếm một phần lớn trong số những người ông tiếp nhận thăm khám (Tuổi Trẻ, 2021). Nói cách khác, cảm giác chông chênh, lo lắng hay mất phương hướng ở tuổi trẻ rất phổ biến - không phải dấu hiệu cho thấy bạn “yếu đuối” hay “có vấn đề”.

Điều đáng mừng: hiểu rõ những gì đang diễn ra bên trong mình là bước đầu tiên để vượt qua.

2. Những dấu hiệu cần chú ý

Bác sĩ Nghĩa lưu ý một số dấu hiệu nên được quan tâm (Tuổi Trẻ, 2021):

• Nghiêm trọng nhất: suy nghĩ về việc gây hại cho bản thân, hoặc tìm đến rượu bia, chất kích thích để né tránh cảm xúc. (Nếu bạn đang có những suy nghĩ này, hãy gọi ngay 1900 6233 - 24/7 · đang xác minh)
• Kết quả học tập, công việc sa sút; thu mình, rút khỏi các mối quan hệ.
• Cảm giác vô giá trị, bế tắc kéo dài.
• Lo lắng quá mức về những việc nhỏ nhặt - trong y khoa gọi là lo âu (anxiety).

Nếu những dấu hiệu này kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, đó là lúc nên tìm hỗ trợ. [CẦN DUYỆT LÂM SÀNG: đối chiếu danh sách dấu hiệu với nguồn validated trước khi đăng]

3. Vì sao điều này xảy ra?

Theo bác sĩ, khó khăn tâm lý ở người trẻ thường đến từ nhiều yếu tố cùng lúc (Tuổi Trẻ, 2021):

• Yếu tố sinh học: tiền sử gia đình, thay đổi nội tiết tuổi dậy thì [CẦN DUYỆT LÂM SÀNG: nhận định “ảnh hưởng nữ giới nhiều hơn”], bệnh lý mãn tính, và giai đoạn dịch COVID-19.
• Áp lực so sánh: “Hôm nay có khi tự so sánh với hàng trăm, hàng ngàn người” trên mạng xã hội - một áp lực mà thế hệ trước không gặp.
• Khoảng cách trong gia đình: sống gần nhau nhưng thiếu kết nối cảm xúc; hoặc kỳ vọng quá lớn của cha mẹ được thể hiện dưới hình thức “quan tâm”.

Hiểu nguyên nhân giúp bạn bớt tự trách mình - đây không phải lỗi của riêng bạn.

4. Bạn có thể làm gì?

Lời khuyên cốt lõi của bác sĩ Nghĩa là dành thời gian khám phá và hiểu về chính mình nhiều hơn (Tuổi Trẻ, 2021). Một vài hướng đi:

• Tìm hỗ trợ là dấu hiệu của sức mạnh, không phải sự yếu đuối. Chủ động đi khám sớm giúp can thiệp dễ dàng hơn.
• Các công cụ tự sàng lọc (như PHQ-9, GAD-7) có thể giúp bạn ước lượng mức độ - nhưng chỉ chuyên gia mới chẩn đoán được.
• Việc chăm sóc có thể kết hợp trị liệu tâm lý, tham vấn và - khi cần - thuốc, theo chỉ định của bác sĩ.

5. Nên kiểm tra thêm?

Nếu bạn nhận thấy nhiều dấu hiệu ở mục 2, hãy tham khảo các công cụ sàng lọc như PHQ-9 (sàng lọc trầm cảm) hoặc GAD-7 (sàng lọc lo âu). Kết quả tự sàng lọc không phải là chẩn đoán - hãy mang kết quả đến gặp chuyên gia. Xem thêm: Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn.

6. Nói chuyện với người thân

Chia sẻ với gia đình về sức khỏe tinh thần có thể rất khó, nhất là khi sợ bị cho là “làm quá”. Bắt đầu bằng cảm giác cụ thể (“dạo này con khó ngủ, mệt mỏi”) thường dễ được lắng nghe hơn. Đọc hướng dẫn đầy đủ: Làm sao để nói với người thân về sức khỏe tinh thần.

7. Tìm hỗ trợ

• Tự chăm sóc: bắt đầu từ việc hiểu mình và những bước nhỏ ở mục 4.
• Gọi ngay nếu cần: Tổng đài 24/7 1900 6233; đường dây Ngày Mai 096 306 1414 (sơ cứu tâm lý, miễn phí). (đang xác minh) Nếu có ý nghĩ tự gây hại, gọi 1900 6233 hoặc cấp cứu 115.
• Hỗ trợ chuyên môn: tìm bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý lâm sàng có chứng chỉ hành nghề. Xem: Tìm chuyên gia tâm lý ở Việt Nam.

Hiểu chính mình là một hành trình, không phải đích đến. Bạn xứng đáng được hỗ trợ trên hành trình đó.

Nguồn tham khảo

1. Tuổi Trẻ (2021). Khám phá để hiểu mình nhiều hơn (phỏng vấn ThS, BS Nguyễn Trung Nghĩa, chuyên khoa Tâm thần). tuoitre.vn

Lưu ý duyệt: các nhận định lâm sàng trong bài là quan điểm của bác sĩ trên một bài phỏng vấn báo chí (không phải tài liệu lâm sàng đã bình duyệt). Người duyệt lâm sàng cần xác nhận/điều chỉnh trước khi xuất bản.