Sức khỏe tinh thần nam giới Việt Nam: Rào cản và con đường

Không nói không có nghĩa là không ổn

Người đàn ông trong gia đình bạn chưa bao giờ nói “mình đang không ổn.” Nhưng bạn thấy anh ấy uống nhiều hơn. Cáu hơn. Ngủ ít hơn. Rút lui khỏi những điều từng làm anh vui.

Bài này không phải chỉ dành cho nam giới. Nó dành cho cả những người quan tâm đến đàn ông trong cuộc sống của mình - và muốn hiểu tại sao “tại sao anh ấy không nói ra” lại có câu trả lời phức tạp hơn “vì anh ấy không quan tâm.”

Hiểu sâu hơn

Theo WHO, nam giới tự tử ở tỷ lệ cao hơn nữ giới ở hầu hết các quốc gia - và tỷ lệ chênh lệch này đặc biệt cao ở các xã hội có kỳ vọng giới tính truyền thống mạnh [CẦN XÁC MINH số liệu VN cụ thể].

Điều nghịch lý: nam giới được cho là ít bị trầm cảm hơn - nhưng thực ra họ ít được chẩn đoán hơn vì triệu chứng của họ không phù hợp với tiêu chí truyền thống (buồn, khóc). Trầm cảm ở nam giới thường biểu hiện là: tức giận, rủi ro, lao vào công việc, lạm dụng rượu - những hành vi được gán là “đàn ông mà” thay vì được nhận ra là dấu hiệu cần hỗ trợ.

Rào cản cụ thể theo nghiên cứu APA:

1. Tự cường (Self-reliance): Chuẩn mực “đàn ông phải tự giải quyết” làm việc tìm giúp đỡ bị hiểu là yếu đuối
2. Lo sợ bị phán xét: Sợ mất vị trí trong gia đình, mất tôn trọng của đồng nghiệp
3. Thiếu ngôn ngữ: Không được học cách đặt tên cho cảm xúc từ nhỏ, nên đến tuổi trưởng thành không có công cụ ngôn ngữ để nói về trạng thái bên trong
4. Chờ đến khi “đủ tệ”: Tìm giúp đỡ chỉ khi không còn lựa chọn nào khác - thường là quá muộn so với lý tưởng

Hướng dẫn thực hành

Nếu bạn là nam giới đang đọc bài này:

Việc bạn đang đọc đã là bước quan trọng. Một vài điểm thực tế:

• Tìm hỗ trợ không phải yếu đuối. Nó là giải quyết vấn đề - và đàn ông giải quyết vấn đề.
• Bạn không cần phải gọi nó là “vấn đề tinh thần” nếu từ đó không phù hợp. Gọi nó là stress, burnout, “đang không ổn lắm” - từ ngữ không quan trọng bằng hành động.
• Điểm vào thực tế nhất: bác sĩ đa khoa. Không cần đặt lịch với nhà tâm lý - chỉ cần nói với bác sĩ thông thường “dạo này mình không ngủ được và hay cáu.”

Nếu bạn quan tâm đến đàn ông trong cuộc sống của mình:

• Đừng hỏi “anh/em có ổn không?” (câu trả lời luôn là “ổn”) - hỏi về điều cụ thể bạn quan sát: “Anh/em có vẻ mệt hơn dạo này, có chuyện gì không?”
• Đừng đề xuất “đi gặp nhà tâm lý” ngay từ đầu - đề xuất những bước nhỏ hơn: “Tụi mình đi uống cà phê nói chuyện không?”
• Không giải quyết thay - hỏi họ muốn gì: “Mày muốn mình nghe hay muốn mình giúp tìm cách?”
• Kiên nhẫn. Đàn ông thường cần nhiều thời gian hơn để mở ra - không phải vì họ không tin tưởng bạn, mà vì họ chưa có thói quen.

Trong bối cảnh Việt Nam

Trong văn hóa Việt Nam, kỳ vọng với nam giới thường bao gồm [CẦN XÁC MINH số liệu nghiên cứu VN]:

• Là trụ cột kinh tế gia đình
• Không biểu hiện yếu đuối hoặc khóc
• Giải quyết được mọi vấn đề
• Uống được (trong bối cảnh công việc và xã hội)

Khi những kỳ vọng này không thể đáp ứng - do kinh tế, sức khỏe, hoặc hoàn cảnh - không có kênh xả van lành mạnh nào được chấp nhận về mặt xã hội. Rượu và rủi ro thường là những lựa chọn thay thế được xã hội “chấp nhận” hơn so với chia sẻ cảm xúc.

Khi nào cần thêm hỗ trợ

Dấu hiệu cần hành động ngay - ở bản thân hoặc người thân:

• Nói đến chuyện muốn biến mất, không muốn tồn tại
• Uống để “xóa” cảm xúc, không phải để vui
• Rủi ro không cần thiết (lái xe ẩu, lao vào xung đột)
• Rút lui hoàn toàn khỏi tất cả kết nối xã hội

1900 6233 (24/7) · Ngày Mai 096 306 1414 (13:00-20:30, Thứ 4-Chủ Nhật) (đang xác minh)

Đọc thêm

• Trầm cảm ở đàn ông Việt Nam
• Văn hóa nhậu - cách từ chối mà không mất mặt
• Bạn tôi đang gặp khó khăn - tôi có thể làm gì
• Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
• Tìm chuyên gia tâm lý ở Việt Nam

Nguồn tham khảo

1. WHO - Men and mental health. who.int
2. APA - Men’s mental health. apa.org
3. NIMH - Men and depression. nimh.nih.gov