Người thân tôi uống quá nhiều: Tôi có thể làm gì?

Bạn đã nhìn thấy đủ để lo

Có thể là cha bạn. Anh bạn. Chồng bạn. Họ uống mỗi ngày. Uống nhiều hơn trước. Khi không uống thì cáu gắt. Bạn đã thử nói chuyện và bị gạt đi.

Bạn không biết mình nên làm gì - và bạn bắt đầu tự hỏi liệu mình có đang thổi phồng vấn đề lên không.

Bạn không thổi phồng.

Hiểu sâu hơn

Theo NIAAA, vấn đề rượu bia (Alcohol Use Disorder) là một tình trạng y tế - không phải yếu đuối đạo đức hay thiếu ý chí. Não bộ thực sự thay đổi về mặt sinh học khi phụ thuộc rượu, khiến việc “chỉ cần quyết tâm” không đủ.

Điều này quan trọng để hiểu vì hai lý do: thứ nhất, nó có thể giúp bạn có sự đồng cảm hơn thay vì chỉ tức giận. Thứ hai, nó giải thích tại sao họ cần hỗ trợ chuyên môn - không phải chỉ cần “cố gắng hơn.”

Gia đình có thể giúp - nhưng gia đình không thể thay thế được hỗ trợ chuyên môn, và gia đình không thể “cứu” ai không muốn được cứu.

Hướng dẫn thực hành

Điều gia đình CÓ THỂ làm:

• Bày tỏ lo lắng bằng ngôn ngữ “tôi”: “Tôi lo khi thấy anh uống nhiều như vậy” - không phải “Anh đang phá hoại gia đình”
• Ghi lại cụ thể những điều bạn quan sát: Không phải để buộc tội, mà để có sự kiện cụ thể khi nói chuyện
• Tìm hiểu về các nguồn hỗ trợ trước: Biết có những lựa chọn nào để đề xuất khi họ sẵn sàng nghe
• Chọn thời điểm nói chuyện khi họ tỉnh táo và không căng thẳng
• Duy trì sức khỏe của chính bạn: Bạn không thể giúp ai nếu bạn kiệt sức

Điều gia đình KHÔNG THỂ làm:

• Bắt ai đó dừng uống khi họ chưa muốn
• “Cứu” ai đó bằng tình yêu và sự hy sinh cá nhân đơn thuần
• Kiểm soát hành vi của người khác

Tránh các hành vi “che chở” không lành mạnh (enabling):

• Trả tiền cho những hậu quả từ việc uống (phạt vi phạm, nợ nần)
• Nói dối thay họ với công việc hoặc gia đình
• Bao che hoặc giấu tình trạng uống
• Đổ rượu đi một cách bí mật - thường không hiệu quả và gây mâu thuẫn

Khi nói chuyện trực tiếp:

Chọn thời điểm họ tỉnh táo, không tranh luận, không phán xét. Chia sẻ một quan sát cụ thể và cảm xúc của bạn: “Tối qua khi anh về, em thấy anh không nhớ cuộc trò chuyện của chúng ta. Em lo và buồn.” Không dùng từ “say” hay “nghiện” ngay từ đầu - nó thường kích hoạt phòng thủ.

Trong bối cảnh Việt Nam

Ở Việt Nam, vấn đề uống nhiều ở nam giới thường được chuẩn hóa đến mức gia đình không nhận ra là vấn đề cho đến khi đã rất nặng [CẦN XÁC MINH số liệu VN]. Một số rào cản đặc thù:

“Đàn ông làm gì kệ đàn ông”: Quan niệm này khiến vợ, con, và gia đình ngại can thiệp vì sợ “xâm phạm” quyền của đàn ông gia đình.

Mặt mũi gia đình: Lo ngại “vạch áo cho người xem lưng” khiến nhiều gia đình không tìm hỗ trợ bên ngoài, kể cả khi tình trạng đã nghiêm trọng.

Cơ sở hỗ trợ chuyên biệt: [CẦN XÁC MINH danh sách cơ sở hỗ trợ cai nghiện rượu tại VN]

Khi nào cần thêm hỗ trợ

Tìm hỗ trợ chuyên môn khi:

• Có dấu hiệu cai rượu (run tay, đổ mồ hôi, co giật khi không uống) - đây có thể nguy hiểm y tế
• Người đó trở nên bạo lực khi uống
• Tình hình ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế hoặc sức khỏe gia đình
• Bạn đang kiệt sức vì tình huống này

Ngày Mai 096 306 1414 (13:00-20:30, Thứ 4-Chủ Nhật) · 1900 6233 (24/7) (đang xác minh)

Đọc thêm

• Tổng quan: Rượu bia và chất kích thích
• Văn hóa nhậu - cách từ chối mà không mất mặt
• Làm sao nói với người thân về sức khỏe tinh thần
• Tìm chuyên gia tâm lý ở Việt Nam

Nguồn tham khảo

1. NIAAA - Helping a family member who has a problem with alcohol. niaaa.nih.gov
2. WHO - Alcohol and health. who.int
3. MHA - Alcohol addiction and families. mhanational.org